Theo lời kể của các cụ Nguyễn Duy Đậu, Lê Danh Tụ, Nguyễn Bùi Xuyền là những người cao tuổi nhất của làng Vũ, xã Vũ Bản, huyện Bình Lục thì hội vật ở đây đã có từ rất lâu rồi. Chính xác có từ năm nào thì không ai rõ nhưng những tư liệu cổ được lưu truyền lại, thì hội vật do Thềm Hoa công chúa, vị công chúa cuối cùng của triều đại nhà Lý khởi xướng và tổ chức. Sau khi nhà Lý nhường ngôi cho nhà Trần, bà Thềm Hoa công chúa đã về làng Vũ xây dựng chùa Phủ Vũ và ở luôn tại đó. Bà đi tu nhưng hàng năm vẫn cho tuyển lực sĩ để đấu vật cho vui vào mỗi dịp xuân về. Hội vật từ đó được tổ chức đều đặn hàng năm, vào Rằm tháng Giêng, tại chùa Phủ Vũ sau khi mùa màng cày cấy xong.

Cứ 3 năm, hội vật lại tổ chức lớn một lần, gọi là vào đám. Khi vào đám thì có rước kiệu, có nhiều trò chơi hơn, nhiều hoạt động đấu vật hơn với sự tham gia của 4 làng 2 trại (4 làng là Tiền, Miễu, Hậu, Biên và 2 trại là Hưng Vượng, Đường Chanh) mà sau này gọi chung là làng Vũ. Các đô vật được chia thành hai lò: một lò của hai thôn Tiền và Miễu và một lò của hai thôn còn lại là Hậu và Biện. Mỗi lò chọn ra 11 đô vật để thi đấu. Trước khi vào đám khoảng một tháng, các đô vật ăn ngủ tại lò, không về nhà, và sau khi thi đấu, người nào đứng Nhất sẽ được cả mấy làng trọng vọng, được ngồi chiếu trên, đi đâu cũng có người che lọng, nói chung là được hiển hách ở làng.

Khi vào đám, 11 đôi vật của hai lò vật xong mới đến lượt dân làng. Keo vật mở màn cho hội vật là keo vật yên vị (còn gọi là keo vật hầu Thánh). Hai đô vật thực hiện keo vật hầu thánh được chọn lựa kỹ càng với những tiêu chuẩn rất cao như phải là trai tân, phải chay tịnh, hình thể phải đẹp, phải vật khéo, vật nhanh, vật đẹp và cha mẹ phải có chút chức sắc trong làng. Đây là keo vật mang tính biểu diễn, không phân thắng thua mà chỉ vật hoà nhau. Sau keo yên vị, 11 đôi vật bắt đầu thi đấu. Các đô vật cởi trần, đóng khố bao. Trước khi thi đấu với nhau, các đô vật sẽ phải xe đài, đó là những động tác múa vừa mang tính chất khởi động, vừa để thị uy, ra oai trước đối thủ. Người điều khiển và cho các đôi vật thi đấu là Tổng cờ. Tổng cờ gần giống vị trọng tài bây giờ khi ghép đôi vật theo hạng cân, hoặc theo mong muốn của các đô vật và giám sát, điều khiển thi đấu. Đô vật nào sau khi thắng keo hàng (keo vật đầu tiên) sẽ được vào đứng giải. Có ba giải giành cho keo Nhất, keo Nhì, keo Ba (ở đây còn gọi keo là giỗ, một keo là một giỗ: giỗ Nhất, giỗ Nhì, giỗ Ba). Sau khi có người đứng giải, sẽ có những người khác lần lượt vào vuốt giải (vật để thắng và giành lại giải từ tay người đứng giải. Điều thú vị là 11 đôi vật này không phân định thắng thua bằng việc ngửa bụng hay dính lưng mà bằng vật đẹp. Keo nào đẹp nhất sẽ được rất nhiều người xem hội vung rất nhiều tiền chinh vào cho các đô vật ra tranh cướp nhau cho vui. Trẻ con cũng được tham gia tranh cướp tiền cùng các đô vật, và cuối cùng, số tiền đó được dùng để liên hoan vui vẻ.

Trong hội vật khi vào đám, 11 đô vật còn tham gia rất nhiều cuộc thi vật khác như chen cầu. Đây là hình thức vật được tổ chức lần cuối cùng vào năm 1941, cho đến nay, những người ở làng Vũ được chứng kiến tận mắt và hiểu tường tận về trò chen cầu này chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Đây cũng là một trò rất mạo hiểm và cũng rất khó hình dung nếu không được các cụ cao tuổi làng Vũ mang mô hình chen cầu (hiện để trong chùa Phủ Vũ của làng) ra giải thích trực tiếp. Ngoài ra còn có trò khác cũng khá nguy hiểm mà hiện nay không đô vật nào ở làng dám làm, dù được các cụ trực tiếp truyền lại cho. Đó là vật cầu. Vật cầu là hình thức vật để dẹp đám đông khi đám đông xem hội cứ lấn dần vòng tròn đứng xem vào khiến cho sới vật còn lại rất nhỏ. Đô vật này sẽ bốc đô vật kia lên vai và quăng ra phía trước, lăng ra phía trước để người xem giãn ra. Trò vật này, nếu không khéo, và giỏi rất dễ chấn thương nặng cho đô vật.

Sau năm 1941, do chiến tranh nên hội vật ở đây không được tổ chức nữa. Mãi đến ngày 19 tháng 5 năm 1990, kỷ niệm 100 năm ngày sinh Bác Hồ, dân làng ở đây mới khôi phục hội vật và quyết định tổ chức vào ngày mồng 3 tết Nguyên đán. Hội vật bây giờ hoàn toàn theo cách mới, ngoại trừ keo yên vị vẫn được duy trì ra, thì hầu hết các nội dung khác đều thay đổi cả. Đô vật không còn cởi trần, đóng khố bao nữa, mà cởi trần mặc quần đùi và thắt một dải lụa ở bụng. Các đô vật bây giờ cũng vật hiện đại chứ không vật truyền thống nữa và vì thế nên vào thi đấu là vật nhau ngay, chứ ít khi, thậm chí không xe đài. Ngay cả lực lượng thanh niên bây giờ cũng không còn hứng thú nhiều với truyền thống vật khi mà ngày trước, mỗi khi tiếng trống hội giục giã vang lên là các trai đinh lại đổ xô ra sới vật ngoài sân chùa, sẵn sàng cởi trần, đóng khố tranh nhau được thi vật, có nhiều người hết giờ không được tham dự thi còn buồn mãi. Bây giờ thì thanh niên cũng kéo nhau ra sân chùa khi có trống hội, nhưng chỉ đứng xỏ tay vào túi quần xem chứ ít người, thậm chí chẳng có mấy ai vào tham dự. Các đô vật trong lễ hội chủ yếu là các đô vật của Câu lạc bộ võ vật xã Vũ Bản (Bình Lục).

Từ năm 2005, được sự quan tâm của chính quyền xã, huyện đã đầu tư tổ chức hội vật của cả huyện Bình Lục tại chùa Phủ Vũ nên ngoài các thôn tại đây, hiện tại đã phát triển thêm phong trào vật của các xã khác. Cũng trong năm 2005, Câu lạc bộ vật xã Vũ Bản được thành lập từ nền tảng phong trào vật của ba thôn Tiền, Miễu, Hậu. Từ năm 2007 đến nay, được sự quan tâm của Sở Thể dục thể thao (nay là Sở Văn hoá thể thao và du lịch), cùng Trung tâm huấn luyện Thể thao, Câu lạc bộ vật Vũ Bản đã được công nhận là Câu lạc bộ vật tuyến 2, được hỗ trợ huấn luyện viên, bạt và chút ít kinh phí cho 6 vận động viên ở đây, với mức 5 nghìn đồng một vận động viên/ buổi tập và mỗi tháng một vận động viên được 60 nghìn đồng, một huấn luyện viên được 120 nghìn đồng. Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ gồm 9 thành viên, toàn lãnh đạo chủ chốt của xã với thành phần là Bí thư xã Đoàn, Hiệu trưởng trường THCS của xã, 3 trưởng thôn có truyền thống vật… Chủ nhiệm Câu lạc bộ là ông Vũ Văn Đỉnh - Trưởng văn hoá xã Vũ Bản, Phó Chủ nhiệm, chịu trách nhiệm chính về Câu lạc bộ là cụ Đỗ Xuân Thành, một người có nhiều cống hiến cho võ vật và phát triển phong trào vật ở đây. Huấn luyện viên của Câu lạc bộ là ông Nguyễn Viết Thành, phụ trách thể thao của Phòng Văn hoá thể thao du lịch huyện Bình Lục.

Thành viên của Câu lạc bộ có lúc lên tới 32 người nhưng số lượng người tham gia tập luyện thường xuyên từ 15 đến 17 người, chủ yếu là học sinh THCS của 3 làng Tiền, Miễu, Hậu, bây giờ đã phát triển thêm được khoảng gần chục thôn khác trong xã. Cách thức tuyển chọn vận động viên của Câu lạc bộ theo hai con đường là thông qua nhà trường THCS, huấn luyện viên sẽ vào tuyển chọn và nhờ chính quyền các thôn vận động con em trong thôn ra tham gia tập luyện một thời gian để lựa chọn. Địa điểm tập luyện của Câu lạc bộ tại sân chùa Phủ Vũ. Một tuần, Câu lạc bộ duy trì tập 3 buổi, từ 17 đến 19 giờ các ngày thứ Năm, thứ Bảy và Chủ Nhật để phù hợp với thời gian biểu của vận động viên là học sinh các nhà trường.

Khó khăn nhất của Câu lạc bộ vật Vũ Bản là kinh phí. Với số kinh phí Trung tâm cấp về ít ỏi như thế, trong khi có tới 17 người luyện tập thường xuyên nên việc duy trì tập luyện, không để xảy ra việc tị nạnh, đùn đẩy nhau giữa các vận động viên, Huấn luyện viên Trần Viết Thành không nhận số tiền bồi dưỡng đó mà đóng góp cả vào Quỹ của Câu lạc bộ. Xã cũng rất quan tâm phát triển phong trào nhưng do còn quá nghèo nên chỉ cho Câu lạc bộ tiền đấu thầu chiếc ao làng hàng năm để lấy kinh phí hoạt động nhưng chẳng đáng là bao. Việc xã hội hoá phong trào vật ở đây lại chưa thực hiện được vì thật khó kiếm nhà tài trợ cho môn thể thao này. Vì thế, hàng năm, mặc dù hội vật của huyện được tổ chức rầm rộ tại chùa Phủ Vũ nhưng các vận động viên cũng chỉ nhận được chút tặng phẩm có giá trị rất nhỏ từ Ban tổ chức chứ không được trao giải thưởng.

Khó khăn là vậy nhưng phong trào vật ở Vũ Bản đã mang lại nhiều tên tuổi lớn như vận động viên Hoàng Xuân Quyền, Nguyễn Bùi Tuấn từng được tuyển chọn vào đội tuyển vật của tỉnh và đi thi đấu giành rất nhiều giải thưởng lớn. Năm 2008, Hội vật của tỉnh được tổ chức tại Thanh Liêm nhưng đội tuyển vật của huyện Bình Lục với 10 vận động viên đã giành được giải Nhất toàn đoàn với 8 Huy chương Vàng và các đô vật xã Vũ Bản đóng góp rất lớn vào thành công đó với 4 vận động viên và 5 Huy chương Vàng.

hoàngtrọngmuôn - hoangtrongmuon.blogtiengviet.net